Sıfır stoklu üretim (JIT) sistemi
Japonlar, rekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla, işletmeciliğe birçok yeni yaklaşım getirmişlerdir. Bu yaklaşımların en önemlilerinden biri de “sıfır stoklu üretim sistemi/just in time” sistemidir. Sıfır stokla çalışma kavramı, ilk defa,1970’li yılların ortasında Toyota Motor Company’den “Eiji Toyoda” ve “Taiichi Ohno” (Toyota üretim başmühendisi) tarafından uygulamaya konulduğu için bazı kaynaklarda “Sıfır Stokla Çalışma” kavramı, “Toyota Sistemi” olarak da nitelendirilir.
Sıfır stokla çalışma sistemi, her şeyden önce, bir israfı önleme felsefesinin ifadesidir. Bu felsefe genel rekabet koşulları içinde, işletme verimliliğini ve kaliteyi arttırma düşüncesine dayanır. Ancak, sıfır stokla çalışma sistemine ilişkin sayısal verilerin uygulanabileceği bir model yoktur. Bunun yerine, daha çok tarımsal nitelikli bir düşünce sistemi, ortaya konulmuştur. Bu yeni tasarı, üretimdeki tüm stokları ortadan kaldırıyordu. Bu kusursuz üretimin tek bir parçası bile aksayacak olsa, tüm sistem bütünüyle duruyordu. Tasarlanan üretim yapısında işçilik, hata, stok, geliştirme süresi, hazırlık süresi, üretim alanı, fire, ürün teslim hızı, müşteri memnuniyetsizliği gibi değişkenler en aza indiriliyor, gelecekte de tamamen sıfırlanması amaçlanıyordu. Ayrıca üretim hattı hiç durmayacak, hiç bakım-onarım olmayacak, ürünler hattın sonunda, doğruda doğruya alıcılara giden gemi ve kamyonlara yüklenecek, çalışanlar arasındaki iletişim yüz yüze olacak ve çalışanlar ömür boyu işletmede çalışacaktı.
Stoksuz üretim sisteminin özellikleri
Bu üretimin özelliklerini anlayabilmek için Japonların sosyal ve ekonomik koşullarına bakmakta fayda var. Bilindiği üzere Japonya, ekonomik kaynakları son derece sınırlı buna karşın yüz ölçümüne göre nüfusu oldukça fazla(125 milyon civarı) bir ülkedir. Dolayısıyla Japonların, ekonomik kaynaklarını, zamanı, işgücünü ve özellikle de toprağı kullanırken israftan mümkün olduğunca kaçınması gerekir. Başka bir deyişle Japon işletmelerinde temel amaç israfı minimuma indirmek olduğu söylenebilir. Sıfır stokla çalışma sistemi üç temel ilkeye dayanır.
· Tüm alanlarda ve oluşumlarda israfın minimizasyonu
· Mevcut süreç ve sistemlerin devamlı olarak daha iyi ve ileriye götürülmesi
· Tüm çalışanların katılımını sağlayarak, karşılıklı saygı ve eşit davranışa dayalı bir oto kontrol sisteminin sürdürülmesi
Sıfır Stokla Çalışmanın Avantajları
· Stok ve yer ihtiyacını azaltır.
· Üretim duraksamalarını azaltarak, müşteri siparişlerinin daha hızlı karşılanmasını sağlar.
· Kusurlu üretimi azaltırken kaliteyi yükseltir.
· Takım çalışmasını ve iletişimi kolaylaştırır.
· Problemlerin anında teşhisini ve çözümünü mümkün kılar.
Hammadde dâhil tüm malzeme ihtiyacının tam ihtiyaç duyulduğu anda temin edilmesi; bir taraftan, sürece girmek için depolarda atıl olarak bekleyecek pahalı malzeme israfını, diğer taraftan da malzemenin geç temin edilmesiyle pahalı üretim kaynaklarının boş bekleme israfını önlemiş olur. Mevcut sistem ve süreçler; verimliliği arttırmak, geliri çoğaltmak ve israfı daha da azaltmak için sürekli bir iyileştirmeye, geliştirmeye ve uyumlaştırmaya tabi tutulur. Tüm çalışanlara eşit işlem yapılarak, işletme statüleri minimize edilerek ve katılım sağlanarak, personelin birbirlerine karşı saygı ve sevgilerinin korunmasına çalışılır.
Sıfır stokla çalışma düşüncesi, bütün işletme faaliyetlerine uygulanabilir. Bu anlamda, sıfır stokla çalışma; stok birikimini önleyerek, taşıma uzaklıklarını azaltarak, ıskartaları ve kusurlu üretimi en aza indirerek, fiziki kapasitenin maksimum kullanımını sağlayarak ve benzeri iyileştirmeleri yaparak; alımlardan üretime, üretimden dağıtıma ve tüketicilere kadar, tüm iş akışının kesintisiz, art arda, tam zamanında olmasını sağlama çabasıdır.
Toyota sıfır stokla çalışma politikasını uygulayarak,15 günde üretilebilecek bir arabayı 1günde üreterek, çok önemli zaman tasarrufu sağlamaktadır.
NOT: “JIT”, İngilizcedeki “Just İn Time” sözcüklerinin baş harfleridir ve üretim için gereken malzemenin ihtiyaç duyulduğu anda temin edilmesini ifade eder.
